•5 دقیقه مطالعه•خشایار دادگر
ویتامین D برای سلامت استخوان، عضلات و سیستم ایمنی ضروری است؛ با این حال، کمبود آن یکی از شایع‌ترین کمبودهای تغذیه‌ای است. در این مقاله علائم کمبود ویتامین D را مرور می‌کنیم، توضیح می‌دهیم چرا این کمبود این‌قدر شایع است و چه کسانی بیشتر در معرض آن قرار دارند.
ویتامین D چه نقشی در بدن دارد؟
ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر از روده کمک می‌کند؛ بنابراین برای ساخت و حفظ استخوان‌ها و دندان‌ها لازم است. همچنین در عملکرد عضلات و سیستم ایمنی نقش دارد. به همین دلیل، کمبود طولانی‌مدت آن می‌تواند روی چند بخش از بدن اثر بگذارد.
چرا کمبود ویتامین D این‌قدر شایع است؟
منبع اصلی ویتامین D غذا نیست، بلکه نور مستقیم خورشید روی پوست است. طبق سازمان سلامت ملی بریتانیا (NHS)، بدن از نور مستقیم خورشید ویتامین D می‌سازد؛ اما در ماه‌های سرد سال نور خورشید برای ساخت مقدار کافی آن کافی نیست. علاوه بر این، تنها تعداد کمی از غذاها، مانند ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ و غذاهای غنی‌شده، ویتامین D دارند.
از سوی دیگر، سبک زندگی امروز هم نقش دارد. بیشتر ما ساعت‌های طولانی را در خانه یا محل کار می‌گذرانیم، پوشش بیشتری داریم و آلودگی هوا هم بخشی از نور خورشید را می‌گیرد. در نتیجه، حتی در کشورهای آفتابی هم کمبود ویتامین D رایج است.
علائم کمبود ویتامین D
کمبود خفیف اغلب هیچ علامت مشخصی ندارد؛ به همین دلیل خیلی‌ها فقط با آزمایش خون متوجه آن می‌شوند. با این حال، در کمبود شدیدتر یا طولانی‌تر ممکن است این علائم دیده شود:
- خستگی و احساس ضعف کلی
- درد استخوان، به‌ویژه در کمر و پاها
- ضعف یا درد عضلانی و گرفتگی
- در کودکان، تأخیر در رشد و در موارد شدید نرمی استخوان (راشیتیسم)
- در بزرگسالان، کاهش تراکم استخوان در بلندمدت
البته باید توجه داشت که علائم کمبود ویتامین D اختصاصی نیستند. یعنی خستگی یا درد عضلانی ممکن است علت‌های زیادی داشته باشد. بنابراین فقط بر اساس علائم نمی‌توان کمبود را تشخیص داد و آزمایش خون لازم است.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود هستند؟
- افرادی که کمتر بیرون از خانه هستند یا پوشش کامل دارند
- سالمندان؛ چون پوست با افزایش سن ویتامین D کمتری می‌سازد
- افرادی با پوست تیره‌تر
- همچنین افراد دارای اضافه‌وزن
- مبتلایان به برخی بیماری‌های گوارشی، کلیوی یا کبدی
- نوزادانی که فقط شیر مادر می‌خورند و مکمل نمی‌گیرند
تشخیص و درمان کمبود ویتامین D
برای تشخیص، پزشک معمولاً آزمایش سطح ۲۵-هیدروکسی ویتامین D را درخواست می‌کند. سپس بر اساس نتیجه، دوز و مدت مصرف مکمل را تعیین می‌کند. در واقع مقدار مورد نیاز برای درمان کمبود با مقدار نگه‌دارنده متفاوت است؛ بنابراین دوزهای بالا را خودسرانه مصرف نکنید.
از آنجا که ویتامین D محلول در چربی است، مصرف بیش از حد آن در بدن جمع می‌شود و می‌تواند به افزایش کلسیم خون منجر شود. به همین خاطر، رعایت دوز تجویزشده اهمیت زیادی دارد. اگر دربارهٔ ساعت مصرف سؤال دارید، مقالهٔ زمان مصرف ویتامین D را بخوانید.
منابع غذایی ویتامین D
- ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین و ماکرل
- زرده تخم‌مرغ
- جگر
- غذاهای غنی‌شده مانند برخی شیرها، غلات صبحانه و آب‌میوه‌ها
با این حال، رسیدن به مقدار کافی فقط از راه غذا دشوار است. به همین دلیل، پزشکان گاهی برای گروه‌های در معرض خطر مکمل تجویز می‌کنند.
ویتامین D و کلسیم
ویتامین D و کلسیم با هم کار می‌کنند؛ یعنی بدون ویتامین D کافی، کلسیم به‌خوبی جذب نمی‌شود. بنابراین اگر مکمل کلسیم مصرف می‌کنید، مقالهٔ مکمل کلسیم را هم ببینید.
سوالات متداول
آیا با علائم کمبود ویتامین D می‌توان بدون آزمایش مکمل خورد؟
بهتر است نه. علائم کمبود ویتامین D اختصاصی نیستند و دوز مکمل باید بر اساس سطح خون تعیین شود.
آیا نشستن پشت پنجره ویتامین D می‌سازد؟
خیر؛ زیرا شیشه بیشتر پرتوهای UVB را که برای ساخت ویتامین D لازم‌اند، عبور نمی‌دهد.
آیا ضدآفتاب جلوی ساخت ویتامین D را می‌گیرد؟
در عمل، استفادهٔ معمول از ضدآفتاب معمولاً دلیل اصلی کمبود نیست. در عین حال، اگر در معرض خطر هستید، با پزشک دربارهٔ آزمایش صحبت کنید.
جمع‌بندی
کمبود ویتامین D شایع است؛ چون منبع اصلی آن نور خورشید است و سبک زندگی امروز ما را از آن دور کرده است. علائم کمبود ویتامین D اغلب مبهم‌اند، بنابراین تشخیص با آزمایش خون انجام می‌شود. در نهایت، درمان و دوز مکمل را به پزشک بسپارید. برای مشاهدهٔ محصولات، دستهٔ قرص ویتامین D فروشگاه را ببینید.
